İslâmî düşüncede diyalektik ve onunla ilgili meseleler, çok erken tarihlerden itibaren yer almıştır. Her şeyden önce, Kur’an’dan ve Sünnetten hüküm çıkarma prensibi olarak bilinen “kıyas”, dinin dördüncü kaynağı sayılıyordu ve doğrudan doğruya mantık ilminden gelme bir kavramdı. Müslümanların “kıyas” dedikleri, Platon ’un dianoia dediği kavramla hemen hemen eşdeğerdi. İslâm’da en büyük mezhep kurucusu olarak kabul edilen İmam-ı Azam ’ın fıkıh usûlü, Platon ’un diyaloglarında örneğini...

Engels’in hakkı vardı: Mutlak –eğer her şeyden önce yoksa, ki materyalistler olduğuna inanmıyordu– beşerî çaba ile kurulamaz. Dolayısiyle Mutlak’ı izleyen ve gerçekliğini ondan alan –Engels’in deyimiyle “kucaklayan”- bir diyalektikten söz edilemez. Bu anlamda Mutlaklık diyalektiğin tabiatına aykırıdır; çünkü Mutlak, zihnî çaba ile (noksan’la) kurulamaz.

Selim Gürselgil, İdealist Diyalektik başlığı altında Hegel'in diyalektiğini

İslamcılığın kronolojik tarihçesi